પુષ્ટિમાર્ગમાં હોળી

પુષ્ટિમાર્ગમાં હોળી એ એક દિવસનો તહેવાર નથી, આખી ઋતુનો ઉત્સવ છે, વર્ષનો સૌથી લાંબો અને સૌથી રસભર્યો ખેલ. વસંત પંચમી (મહા સુદ પાંચમ)ના દિવસે વ્રજમાં વસંતનું આગમન થાય છે અને શ્રીઠાકોરજીને પહેલી ચપટી ગુલાલ ધરાવાય છે. તે દિવસથી ખેલ રોજ વધતો જાય છે: સેવામાં અબીલ-ગુલાલ, અને હવેલીમાં ધમાર, હોરી અને રસિયાનાં કીર્તન ગુંજવા લાગે છે.

આ ઋતુના પોતાના પડાવ છે. મહા સુદ પૂનમે ડાંડા રોપણ થાય છે: હોળીનો ડાંડો રોપાય છે, જે ભક્ત પ્રહ્લાદનું સ્મરણ કરાવે છે, અને મહિનાભર તેની આસપાસ હોળિકાની સામગ્રી એકઠી થતી રહે છે. હોળી પહેલાંના આઠ દિવસ (હોળાષ્ટક) બીજે ભલે અશુભ ગણાય, વ્રજમાં અને હવેલીમાં તો એ ખેલની પરાકાષ્ઠા છે. ફાગણ સુદ પૂનમે હોળી પ્રદીપન, હોળી પ્રગટે છે; બીજે દિવસે દોલોત્સવ એટલે ધુળેટી, રંગનો મુખ્ય દિવસ; અને રંગની છોળો છેક રંગ પંચમી સુધી ઊડતી રહે છે. લગભગ પચાસ દિવસ, અને બધું મળીને એક જ ઉત્સવ.

આટલી લાંબી ઋતુ, એ જ પુષ્ટિમાર્ગનો સંદેશ છે. કૃપામાર્ગમાં પ્રભુ કોઈ દૂરના રાજા નથી; એ તો વ્રજના લાડીલા લાલ છે, આપણા સ્વજન છે. હોળી એ સમય છે જ્યારે પ્રભુ અને ભક્ત વચ્ચેનું જે કંઈ અંતર બાકી હોય તે રમતાં-રમતાં ઓગળી જાય છે. ગુલાલ ઊડે પછી કોણ સ્વામી અને કોણ સેવક, કહેવું જ મુશ્કેલ! વ્રજની ગોપીઓએ આ જ ભાવે શ્રીકૃષ્ણ સાથે રંગ અને રાસ ખેલ્યાં, અને હવેલીઓમાં દર વસંતે એ જ લીલા ફરી જીવંત થાય છે.

વૈષ્ણવ માટે આ ઋતુ ખેલમાં જોડાવાનું આમંત્રણ છે: હોરી-ધમાર ગાવાં, પોતાના હાથે પ્રભુને ગુલાલ ધરાવવો, અને હૃદયને રંગાવા દેવું. કહે છે કે આ ખેલનો રંગ કદી ઊતરતો નથી, એ પ્રેમનો રંગ છે. આવા ભાવે થયેલી સેવામાં વ્રજની સુગંધ છે: હાસ્ય એ જ આરતી, ખેલ એ જ પ્રાર્થના, અને વચ્ચે બિરાજે ગુલાલભર્યા ગાલવાળા શ્રીનાથજી, પોતાનાં જનનો પ્રેમ સ્વીકારતા.